DILXERİ AŞİRETİ VE KABAK SÜLALESİ TARİHİ: 

Özet:

• Dılxeri (Dilxêrî) Aşireti, kökeni Diyarbakır-Silvan'a dayanan kadim Kürt aşiretlerinden biridir.
• Tarihsel olarak Zilan aşiret konfederasyonuna bağlı sayılmıştır (Mela Mahmudê Bazidî, 1850'ler).
• Yücekapı (Xanzır) köyünde yaşayan aşiretlerden biridir:

Dılxeri Aşireti kimdir ve Yücekapı (Hanzır) ile bağlantısı nedir?

       Dılxeri (Dilxêrî) Aşireti, kökeni Diyarbakır Silvan'a dayanan, Serhat bölgesinin en eski Kürt aşiret yapılarından biridir. 1850'lerde Mela Mahmudê Bazidî'nin kayıtlarında Zilan konfederasyonuna bağlı ve Bayezid sancağına bağlı (Ağrı,Iğdır,Kars beyazıt sancakları idi)  80 haneli bir topluluk olarak geçer. Yüzyıllar süren göçlerle Kars-Digor hattından Ağrı-Eleşkirt'e gelmiş, bugün Yücekapı (Xanzır) köyünün kurucu aşiretlerinden biri olmuştur.

Silvan'dan Yücekapı'ya Uzanan Yolculuk;

GİRİŞ:

    Dilxêrî aşireti, Doğu Anadolu ve Serhat bölgesinin en kadim Kürt aşiret yapılarından biridir. Kökeni Diyarbakır Silvan'a dayanan mervani oğulları aşiretinden geldikleri rivayet edilir, bu büyük yapı yüzyıllar süren göçler, savaşlar ve iskan politikalarıyla silvan, Kars Digor'dan Ağrı Eleşkirt Yücekapı'ya uzanan bir tarihe sahiptir. Bu yazıda, Osmanlı arşiv kayıtları, Rus demografik raporları ve sözlü tarih ışığında Kabak sülalesinin hikayesini de derledik.

1: Tarihsel Kökenler ve Diyarbakır (Silvan) Dönemi

    Dilxêrî aşiretinin köken silsilesi Diyarbakır'ın Silvan (Farqîn) yöresine dayanmaktadır. 1550'li yıllarda Silvan topraklarında Dilxêrî ve Keroyî aşiretleri arasında yaşanan husumetler, aşiretin bir kolunun kuzeye ve doğuya doğru ilk kitlesel göçünü başlatmıştır, bazı kolları mervaniler olarak bilinenler silvan ve çevre il ilçelerde (banuki,hüveydi aşiretleri) çevresinde kalmıştır 

    16. ve 17. yüzyıllara ait Osmanlı Tapu Tahrir ve Mühimme Defterlerinde, Diyarbakır ve Van eyaletleri arasında konar-göçer faaliyet yürüten bu sülaleler 'Ekrâd Taifesi' adı altında kayıt altına alınmıştır.

2: Osmanlı Sınır Politikaları, Erivan ve Elegez Dönemi

    Osmanlı İmparatorluğu ile Safevi ve Kaçar devletleri arasındaki sınır mücadeleleri, aşiretin konumunu doğrudan etkilemiştir. Osmanlı idaresi, doğu sınırlarının güvenliğini sağlamak için savaşçı kapasitesi yüksek olan bu aşiretleri Kars, Erzurum ve Revan (Erivan) sınır hatlarına iskan etmiştir.

     19. yüzyıl ortalarına ait Rus sayımlarında, Erivan ve Elegez (Alagyaz) Dağı eteklerinde kalan akrabaların Ezidi kimliklerini koruduğu belgelenmiştir. Bu dönemde Ahmed Axayê Dilxêrî önemli bir askeri figür olarak öne çıkmaktadır.

3:  93 Harbi, 1918 Göçü ve Kars Digor (Şatıroğlu) Dönemi

    1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) neticesinde Kars ve çevresi Rus işgali altında kalınca, sülale kayıtları kırk yıl boyunca Rus idari kütüklerine aktarılmıştır.

    1918'de I. Dünya Savaşı'nın sonu ve Kafkasya'daki etnik çatışmalar nedeniyle Aras Nehri'nin doğusunda kalan Dilxêrî mensupları sınırı geçerek Türkiye tarafına yani ana gövde Kars'ın Digor ilçesine bağlı Şatıroğlu köyünü kalıcı yurt edinmişlerdir. 

4: Soyadı Kanunu (1934) ve Sülale Ayrılması

    1934 yılında yürürlüğe giren Soyadı Kanunu, aşiretin resmi kayıtlarda bölünmesine yol açmıştır. Şatıroğlu köyünde aynı aile kökünden gelen öz akrabalara farklı soyisimlerle tescil edilmiştir.

5: Ataş Kabak Dönemi ve Ağrı Eleşkirt (Yücekapı) İskanı

    Şatıroğlu köyünde kök salan Kabak sülalesinin bir kolu, zamanla artan nüfus ve sosyo-ekonomik nedenlerle Ağrı Eleşkirt ovasındaki Yücekapı Beldesine göç etmiştir, diğer ailelerden de ığdır aralık ve köylerine yerleşenler de olmuştur, Burada yoğun olarak meskun olan Sipkan (Maniki/Manki) aşireti ile kurulan komşuluk ilişkileri, zamanla yapılan evliliklerle akrabalık bağlarına dönüşmüştür.

KAYNAKÇA:

Şerefhan Bitlisi Şerefname 16.yy

T.C. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) 

Çarlık Rusyası Kafkasya Askeri Bölge Arşivleri (1854-1886)

T.C. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA)Sözlü Tarih ve Saha Araştırmaları